Bazen bir insanın gidişi, sadece bir ismin eksilmesi değildir; bir şehrin en görkemli binasının yıkılması, bir kütüphanenin kapılarına kilit vurulması gibidir. İlber Ortaylı’nın vefatı tam olarak böyle bir his bırakıyor: Bir devrin son tanığı, bir imparatorluğun yaşayan sesi sustu.

Onu sadece televizyon ekranlarındaki o meşhur "Cahil!" çıkışlarıyla, keskin zekasıyla ya da her daim yüzünde asılı duran o müstehzi gülümsemesiyle hatırlamak eksik kalır. İlber Hoca, bu toprakların yetiştirdiği en "poliglot" (çok dilli) ve en "kozmopolit" beyinlerden biriydi. Viyana’da doğan, Ankara’da yoğrulan, Chicago’da pişen ve İstanbul’un her sokağını, her taşını ezbere bilen bir dünya vatandaşıydı.

Tarihi Tozlu Raflardan Sokağa İndirdi

Onun en büyük başarısı, tarihi sadece akademinin soğuk koridorlarına hapsolmaktan kurtarıp, onu yaşayan, nefes alan ve her an ders çıkarılması gereken bir "rehber" haline getirmesiydi. Topkapı Sarayı’nın avlusunda yürürken de, bir sahaf dükkanında eski bir haritayı incelerken de aynı tutkuyla anlatırdı. Tarih onun için bir hobi değil, bir haysiyet meselesiydi.

"Bir Ömür Nasıl Yaşanır?" Sorusunun Cevabıydı

Gençlere her fırsatta "Gezin, görün, dil öğrenin, boş oturmayın" derken aslında kendi yaşam pratiğini anlatıyordu. Arşiv belgeleriyle geçen uykusuz gecelerin, tren yolculuklarında okunan binlerce sayfanın ve yedi iklim dört bucak süren bir merakın özetiydi o. Bize sadece Osmanlı’yı ya da Cumhuriyet’i değil; opera izlemenin zarafetini, iyi bir yemeğin kültürünü ve en önemlisi entelektüel namusu öğretti.

Eksik Kalan Bir Şeyler Var...

Şimdi onun gidişiyle beraber, tarihin o gri alanlarını aydınlatan o gür ses eksildi. Arşivlerdeki tozlu bir belgenin ne anlama geldiğini onun gibi şak diye söyleyecek, güncel bir tartışmayı 16. yüzyıldan bir örnekle yerle bir edecek o keskin zekayı çok arayacağız.

"Okumadan geçen bir gün, yaşanmamış bir gündür." dermişçesine yaşadı ve gitti.

Güle güle İlber Hoca... Hafızamızda her zaman o dik duruşunla, "Lütfen efendim, biraz okuyun!" diyen o babacan uyarınla kalacaksın. Türkiye’nin başı sağ olsun; bir devir gerçekten kapandı.